Komárom. Miasto-twierdza

 

Miejsce, w którym Wag pod ostrym kątem wpływa do Dunaju, stało się siedliskiem człowieka na długo przed czasami historii pisanej. Dla nas najbardziej interesujący ciąg wydarzeń miał miejsce począwszy od połowy XVI wieku, kiedy Komárom znalazło się w strefie granicznej rozdzielającej ziemie Habsburgów jako władców okrojonego Królestwa Węgierskiego od terytorium środkowych Węgier zajętych przez Imperium Osmańskie. Wtedy to decyzją cesarza (i króla Węgier) Ferdynanda I leżący w widłach Wagu i Dunaju średniowieczny zamek wraz z renesansowym pałacem przebudowano, tworząc fortecę odporną na ataki tureckich wojsk. W kolejnym stuleciu, za czasów Leopolda I, dodano kolejny pas umocnień zwany Nową Fortecą.

Wraz z nastaniem XVIII wieku i opuszczeniem Węgier przez pobitych Turków dla Komárom nastał czas pokoju i prosperity. Leżąc na przecięciu lądowych i wodnych szlaków komunikacyjnych miasto dynamicznie rozwijało się, stając się jednym z największych ośrodków handlu i rzemiosła w regionie. Ten okres nie trwał jednak długo. Wojny okresu napoleońskiego sprawiły, że na pierwszy plan ponownie wybiła się militarna funkcja Komárom, a samo miasto dotknięte na dodatek pożarami i powodziami mocno podupadło.

Za czasów cesarza Franciszka I powstała idea uczynienia z Komárom twierdzy mogącej pomieścić nawet 200.000 żołnierzy. Pierwszym krokiem stało się stworzenie w 1809 roku pasa umocnień ziemnych, zwanych Linią Palatyńską, które umożliwiały obronę miasta-twierdzy od strony zachodniej. Linia Palatyńska została już wkrótce poddana znaczącej modernizacji. W latach 1839-47 z kamienia i cegły wybudowano pięć bastionów połączonych murami. W latach sześćdziesiątych dobudowano kolejne dwa bastiony i system umocnień wzdłuż rzeki Wag, stąd ich nazwa: Linia Wagu. Dodano też obronny przyczółek mostowy na północnym brzegu Wagu. Równocześnie rozwijano umocnienia na prawym brzegu Dunaju, gdzie wybudowano forty: Monostor (1851-71), stanowiący węzeł obrony od strony zachodniej, Csillag od wschodniej i najmłodszy z nich Igmand (1871-77) od południa. W ten sposób powstała jedna z największych twierdz XIX-wiecznej Europy.

Cały ten wysiłek okazał się nadaremny. Twierdza Komárom pozostała niezdobyta, bo żadna armia nie dotarła pod jej mury. Owszem te budowle zachowały przez dziesięciolecia militarne znaczenie, ale jedynie jako ośrodki treningowe i bazy logistyczne. Po II wojnie światowej przejęła je Armia Czerwona i do 1990 roku nikt z zewnątrz nie miał tu wstępu.

A co do miasta, to jego dalsze losy też nie były szczęśliwe. Po przegranej wojnie przez Austro-Węgry i traktacie z Trianon Komárom podzielono między dwa państwa – dzielnica leżąca na prawym brzegu znalazła się w obrębie Węgier, natomiast zasadnicza część leżąca na lewym brzegu stała się pod nazwą Komárno miastem Czechosłowacji i centrum kulturalnym mniejszości węgierskiej w południowej Słowacji. Jeszcze w 1938 roku w wyniku arbitrażu Węgrom udało się odzyskać część ziem i zunifikować ponownie Komárom, ale w 1945 granica na Dunaju została ponownie przywrócona, a społeczność węgierską na Słowacji poddano represjom.

Czytaj dalej

Copyright © 2014